11 đường C27, Phường 12, Quận Tân Bình

0947 742 286

Menu

CHỢ PHIÊN VÙNG CAO

Từ thuở con người sản xuất dư thừa của cải, phát sinh trao đổi của cải kiếm được để đổi lấy những thứ cần thiết cho cuộc sống hàng ngày và dự trữ cũng là lúc chợ ra đời. Ban đầu là một nhóm nhỏ vài người, rồi lên đến hàng chục, hàng trăm… Người ta hẹn nhau một thời gian, địa điểm nhất định để mua bán, trao đổi, dần dần hình thành chợ.

Chợ là một nét văn hóa có từ lâu đời ở mọi vùng miền trên khắp đất nước ta. Trong đó, chợ phiên được cho là nơi hội tụ tinh hoa văn hoá của các dân tộc thiểu số vùng cao.

Chợ phiên khác chợ thông thường ở chỗ chỉ mở bán vào những ngày đặc biệt cố định, có chợ thì mở vào thứ Bảy, Chủ nhật mỗi tuần, có một vài chợ mở vào thứ Năm, thứ Sáu; có nhiều chợ mở theo ngày Dần và Thân, Tỵ và Hợi mỗi tháng… Khi đô thị hóa phát triển, các cửa hàng tiện lợi và siêu thị đang dần thay thế cho chợ truyền thống thì chợ phiên ở miền núi phía Bắc nước ta vẫn còn tồn tại như thuở nguyên sơ, vẫn tấp nập kẻ bán người mua và vẫn dung dị như thế. Đến với chợ phiên, quý khách sẽ được trải nghiệm một không gian văn hóa đầy tính cộng đồng - một nét đẹp vùng cao hiếm có.

Chợ phiên là nét đẹp văn hoá độc đáo mang đặc trưng của đồng bào vùng cao bởi người dân vùng cao đến chợ không chỉ mang theo hàng hóa mà còn mang nét đẹp, đặc sắc riêng của dân tộc mình tô thêm sắc màu cho phiên chợ. Tại các phiên chợ, sẽ được nhìn ngắm những gương mặt thuần phác của người dân tộc trong bộ trang phục truyền thống mà phụ nữ mặc. Nhiều sắc màu được tạo nên từ những mặt hàng thổ cẩm được bày bán. Đó là những chiếc áo, chiếc váy được cắt may, thêu tay tinh xảo và những cuộn chỉ nhiều màu được các cô, các chị say mê chọn lựa. Và còn một gam màu đặc biệt, không thể không kể đến là màu nhuộm chàm in hằn lên đôi bàn tay khéo léo, chăm chỉ của những người phụ nữ.

Nền văn hoá chợ phiên Việt Nam được tạo dựng trên cơ sở của nền văn minh nông nghiệp. Tập tục chợ phiên, truyền thống  và văn hoá chợ phiên  là chất keo đặc thù gắn kết mọi thế hệ thành viên của làng.
Cho đến nay, các nhà nghiên cứu sử học vẫn chưa xác định rõ chợ phiên xuất hiện từ khi nào. Nhưng chợ phiên và văn hoá chợ phiên được xem là phát triển rực rỡ nhất vào thế kỷ 19 - đến nay. Ngoài ra, chợ phiên và văn hoá chợ phiên  chỉ có ở Việt Nam, ở nhiều nước làng cũng như tổ chức làng hầu như không có.

Chợ phiên không chỉ là sản phẩm của một nền tổ chức chính trị nhà nước mà nó còn là sản phẩm văn hoá chợ  mang bản sắc người Việt. Văn hoá chợ phiên được thể hiện thông qua các biểu trưng văn hoá chợ mang giá trị truyền thống được hình thành khắp nơi như khu vực: cây đa, bến sông, con đê, mái đình..... Đó còn là phong tục tập quán, cách ứng xử, cách hoạt động, nghề đặc trưng.v.v…Có thể xem văn hoá chợ phiên chính là những khuôn thước ứng xử nằm sâu trong mỗi con người, những nhân tố tạo nên tính cộng đồng. Và những ứng xử giữa con người với con người, con người với thiên nhiên, giữa các cộng đồng với nhau được tổng kết qua kinh nghiệm sống đã trở thành văn hoá chợ phiên. Văn hóa chợ phiên  như một dòng nước có thể nhìn thấy, lại có sức mạnh chi phối, điều khiển mỗi người trong cộng đồng làng.

Để đi chợ phiên, người dân phải dậy từ lúc trời còn tối. Họ đến chợ với hành lý đơn sơ là chiếc gùi đựng vài cân gạo, mớ rau hay nải chuối…; là chiếc bao tải nhỏ đựng vài lưỡi cuốc, con dao, liềm, xẻng, kiềng bếp… hay dắt theo vài con bò, ngựa, mang theo vài con lợn, gà, ngan… Những sản phẩm ấy là kết tinh của sự lao động cần cù, cũng là những sản vật đặc trưng do bà con các dân tộc làm ra. Hàng hóa mang đi rất đơn giản và cách bày bán cũng mộc mạc, không cầu kỳ - là những tấm bạt trải ra giữa đất, nơi nào tốt hơn chút thì là những chiếc lán nhỏ được làm bằng tre, nứa. Tuy đơn sơ nhưng nơi đây là nơi bày đủ thứ của ngon vật lạ từ núi rừng.
Đến chợ phiên, nô nức nhất vẫn là các hàng ăn uống luôn tấp nập thực khách ghé thăm. Mùi thơm nức mũi của những món ăn dân dã đậm chất vùng cao nghi ngút khói càng thêm ấm giữa trời sương giá rét. Nơi đây bày bán những đặc sản vô cùng nổi tiếng, nằm trong khu ẩm thực rất rộng, thu hút không chỉ người bản địa mà cả du khách bởi mang đậm phong vị nguyên bản không đâu sánh bằng.

Văn hóa  chợ phiên đã hiện ra như là những khuôn thước ứng xử nằm ở tầng sâu trong đời sống cộng đồng; như là hệ thống các giá trị đặc thù qui định và điều khiển các quan hệ cộng đồng; như là sự tổng hợp của những kinh nghiệm sống hình thành qua lịch sử của các cộng đồng.

Đến chợ phiên, ta có thể đắm chìm trong sắc màu thổ cẩm với những nụ cười hiền hậu, không khí ấm cúng thân thiện như tính cách con người vùng cao. Người dân vùng cao đến chợ không chỉ mang theo hàng hóa để bán mà còn mang nét đẹp, đặc sắc riêng của dân tộc mình. Đó là những chiếc áo, chiếc váy được thêu tay tinh xảo và những cuộn chỉ nhiều màu được các cô, các chị say mê chọn lựa, những sản vật địa phương chỉ vùng cao mới có, những bát thắng cố nóng hổi, chén rượu ngô thơm nồng… Chợ là nơi giao lưu văn hóa giữa các dân tộc, nơi hội tụ giá trị tinh thần, là một nét đẹp văn hoá độc đáo mang đặc trưng của các vùng miền.

Ở phiên chợ, ngoài trao đổi mua bán các sản vật địa phương, thưởng thức các món ngon vùng miền còn có các hoạt động vui chơi ném pao, nhảy sạp, ném còn… Không khí chợ càng thêm rộn ràng trong tiếng khèn Mông, ngân nga điệu hát Then tạo không khí vui tươi, phấn khởi, đầm ấm mang đậm nét truyền thống của đồng bào các dân tộc.

Chợ phiên ngày nay không chỉ là nơi giao lưu, mua bán, trao đổi các sản phẩm mang đặc trưng của địa phương do đồng bào các dân tộc tự tay làm ra mà nó còn góp phần bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của cộng đồng các dân tộc. Chợ phiên chưa bao giờ thôi là điểm đến hấp dẫn cho những người yêu văn hóa vùng cao. Đến chợ phiên có thể thấy được sự đa dạng sắc màu trong văn hóa của đồng bào chân chất nơi núi rừng. Chợ phiên đã trở thành nét đẹp đại diện cho vùng đất núi rừng giữa mây trời./.

Khoảng 100 đồng bào thuộc 16 dân tộc (Nùng, Tày, Dao, Mông, Mường, Thái, Khơ Mú, Ơ Đu, Tà Ôi, Ba Na, Xơ Đăng, Cơ Tu, Gia Rai, RagLai, Ê Đê, Khmer) với sự tham gia của 12 địa phương, với các điểm nhấn của các địa phương có đồng bào hoạt động hằng ngày (Thái Nguyên, Hà Nội, Hà Giang, Hòa Bình, Sơn La, Nghệ An, Thừa Thiên Huế, Gia Lai, Kon Tum, Ninh Thuận, Đăk Lăk, Sóc Trăng), cùng 85 đồng bào huy động thêm trong bốn ngày từ các tỉnh Bắc Kạn, Điện Biên, Lai Châu…

Chính từ thực tiễn lịch sử của dân tộc Việt mà chúng ta nhận ra văn hóa chợ phiên. Xác định sự tồn tại hiện thực của văn hóa chợ phiên là sự phát triển phù hợp với sự tiến triển của các ngành tri thức về văn hóa chợ. Có lẽ chỉ khi đặt trong tương quan với các dạng thức văn hóa vùng  cao và các loại văn hóa cộng đồng khác, mới thấy rõ hơn tính đặc thù và ý nghĩa của văn hóa chợ phiên.

Trích: Vĩnh Lê

Để lại tin nhắn cho chúng tôi